Kurt’s Zimmer Publikation

Kurt’s Zimmer Publikation

€ 5,00

Wat is het vertrouwen? Kurt Tucholsky, kon hij iemand nog vertrouwen op de vooravond van de eruptie van het Nationaal Socialisme in Duitsland? Het vertrouwen is van alle tijden, moet altijd weer opnieuw worden ingeschat. Wat zeg je wel en wat niet? En tegen wie wel en wie niet? In Kurt’s Zimmer Publikation heb ik vier schrijvers gevraagd bijdrage te leveren voor de publicatie die volgt op mijn werkperiode in het gastatelier van ZIN in Vught september 2005 – maart 2006, een periode rondom ‘Een Pyreneeënboek van Kurt Tucholsky, dat uitmondde in het thema ‘het vertrouwen’. Zonder restricties, zonder censuur, zonder te willen weten/ overleggen wat er wordt aangeleverd heb ik hen gevraagd naar hun fascinaties, met als uitgangspunt een door hen zelf te bepalen gegeven uit het atelier tijdens de werkperiode.



Kurts Zimmer Publikation | Karin van Pinxteren | 2007
Kurts Zimmer Publikation | Karin van Pinxteren | 2007


– Karin van Pinxteren: brief / Brief / letter
Manon Berendse: briefwisseling K en K / Korrespondenz K und K / correspondence K and K
Manon Berendse: Lichthuis / Lichthaus / Lighthouse
Frank Eerhart: de omslag / der umschlag / the turn
Ulco Mes: Kurt’s Zimmer als existentieel denk-beeld / Kurt’s Zimmer als existenzielles Denk-Bild / Kurt’s Zimmer as an existential mental image
Chris Manders: Een Grens / Eine Grenze / A Border
Maarten van der Vleuten: Kurt’s Zimmer Walz on mini CD
– 18 x 23 cm, 112 pages
– design by Marc Heijmans, Breda
– Dutch/ Englisch/ German
– ISBN/ EAN 978-90-808941-3-6

Kurt's Zimmer Publikation | Karin van Pinxteren | coverKurt's Zimmer | Karin van Pinxteren | photo by Peter Cox Eindhoven Kurt's Zimmer | Karin van Pinxteren | photo by Peter Cox Eindhoven Kurt's Zimmer Publikation | Karin van Pinxteren | painting Kurt's Zimmer Publikation | Karin van Pinxteren | Manon Berendse LichthuisKurt's Zimmer Publikation | Karin van Pinxteren | sketch Kurt's Zimmer Publikation | Karin van Pinxteren | mask | photo by Peter Cox Eindhoven Spatial sketch | Karin van Pinxteren | 2005 'Visitor 1' | painting | Karin van Pinxteren | 2007 Kurt's Zimmer Publikation | Karin van Pinxteren | Ein Pyrenaenbuch Kurt's Zimmer Publikation | Karin van Pinxteren | Ein Pyrenaenbuch Kurt's Zimmer Publikation | Karin van Pinxteren | train






Vught, november 18, 2005

Dear Manon, Frank, Chris, Ulco and Maarten,

Seven more weeks in the workshop, time is melting in my hands. In the mean time every one of you has dropped by and we had some interesting talks. I thought it would be a good idea to present you all with a copy of the Book on the Pyrenees by Kurt Tucholsky. His observations are still quite relevant, engagé and to the point. Although he describes his wonder at physical life, the ironical charge of hierarchical relations can be made out very well and applied to current situations. It’s up to you whether you want to read it.

‘Kurt’s Zimmer’ is the second time I worked outside my studio for a period. The first time was in 2000, in Pofferd-de Nul in Antwerp. From this vacant apartment the work ‘Paranoid City Stream’ was created, which set the tone for a series of installations. The work developed out of an energetic interaction between the apartment’s private character and the city you can see from there. The light in the installation was on for 24 hours a day, the mirrored slide of the environment absorbed the daylight. As the evening wore on, the red light grew stronger until it radiated from the installation in total darkness. Energy from the nocturnal city. The soft morning light took over the tension the installation accumulated at night and calmed it down.

During this second working period, five years after the first,  interesting experiences and data are released again. Most of them never make it, some keep coming up and they are the basis of new works and the installation. A few of them, such as the two-dimensional stage, detach themselves from this working period; I take them back to my studio to be developed further.

The spaces are becoming more complex. In the case of the installation which is coming into being now, it is an enclosed space with ten equal sides with elliptical openings, without a true entrance. Because of this it cannot be entered, while the interior is visible. In the centre is a ten-sided column, circled by a band of yellow perspex ovals with a light behind them. The light is there, rotating slowly like a private eye. Like a light tower turned in upon itself, modest and personal. Because of its human scale and the rotating light a dialogue with the spectator will take place.

The entrance, the artificial light, the architectural space, ellipses and the dialogue remain topical themes in the work. There are indications that someone is present, but this person is never visible when you view the work. I’m interested in the cycle of daylight and darkness because of its relation with the subconscious. This theme also is the starting point of the series Commitments.

It is remarkable that Anne Dijkstra, a painter from Eindhoven, referred to Spilliaert in a reaction  to a studio picture of the two-dimensional work in Heeswijk, in February 2005. Two months later I purchased, on an impulse, the book ‘Sprenkelingen’ (‘Sprinklings’) by the Dutch writer K. Schippers, because I am fascinated by his texts. I had heard him lecture in the municipal gallery De Krabbedans in Eindhoven. In this book I came across a text about Spilliaert and Magritte. And I had bought a publication about the latter at the same time, because of his poignant work ‘The companions of fear’ which includes leaves growing into owl shapes.

To check K. Schippers’ text, I looked it up. I’ll quote the passage:

‘Spilliaert is not a master of light. He is no match for Claude Monet’s scintillations. He never bends the light like J.J. Schoonhoven did with small surfaces of papier-mâché. He would not know how to create highlights with charcoal. Magritte did not know either. The two Belgians got around their shortcomings and took refuge in images which, somehow or other, depended on a contradiction or an unusual point of view. More than fifty years before Magritte’s days and nights, in the beginning of this [the twentieth] century, Spilliaert painted the quays and beaches of Oostende. With him a single space is always allowed freedom.’

From: K. Schippers, Sprenkelingen, chapter ‘Traplicht’ ( ‘Staircase light’), page 43. Bought at the second-hand bookshop de Slegte on April 8, 2005.

That last sentence in particular: “With him a single space is always allowed freedom” is a fascinating statement,  I never managed to understand it completely.

I’m going to build the installation ‘Kurt’s Zimmer’ in the weeks to come and that will be the concluding work of this period. It refers to the house of mirrors and an idle merry-go-round and it will be all black. Kurt’s Zimmer scaled itself down from the studio into a space of its own where several themes meet. The vanishing childhood happiness which is displaced by ‘knowledge’, the play that cannot be performed because there is no space for the dialogue: a column in the middle hides the other side. Here, from the guest studio which is five kilometres, as the crow flies, from the National War Monument Kamp Vught, I can relate to the past. Physically the German nationalist ideology took root there in 1943-1944. It had already proved fatal to Tucholsky, who had been one of the first to see it rise in Germany. Adjoining the National Monument Kamp Vught, separated by just a wall, is Holland’s maximum security prison. Two monstrous institutions linked together. Visitors of the prison and of the monument use the same parking lot. It is a violent location.

The circular plan of Kurt’s Zimmer, the merry-go-round, the mirror hall and the bullfight arena from the book on the Pyrenees – they are all spaces in which action emanates from the centre. In the centre of the installation a light rotates, a viewfinder, a telescope, a spectator, a private eye. Friend and foe in one.

A waltz is repeated in a fixed loop and turns Kurt’s Zimmer into a giant musical box for 2.5 minutes. Everything keeps on repeating itself, there is no vanishing point. Which makes me think of El Lissitzky’s axonometric projection. Shape as a moment on an endless time line. Now, back to work again.

Best regards from the studio,


Letter to Manon Berendse, Frank Eerhart, Chris Manders, Ulco Mes and Maarten van der Vleuten | Artist in Residence project ‘Kurt’s Zimmer’ | published in Kurt’s Zimmer Publikation, december 2007 | translation Mels Dees


Vught, 18 november 2005

Beste Manon, Frank, Chris, Ulco en Maarten,

Nog zeven weken in het atelier, de tijd smelt in mijn handen. Inmiddels is ieder van jullie langs geweest en hebben we interessante gesprekken gehad. Het leek me een goed idee om jullie allemaal een exemplaar te geven van Een Pyreneeënboek van Kurt Tucholsky. Zijn waarnemingen, tachtig jaar na dato, zijn nog steeds actueel, geëngageerd en scherp. Hoewel de beschrijvingen van verwondering over het fysieke leven spreken, is de ironische ballast van hiërarchische verhoudingen er goed uit op te maken en te projecteren op actuele situaties. Aan jullie of je het wilt lezen.

‘Kurt’s Zimmer’ is voor mij de tweede externe werkperiode, de eerste was in het jaar 2000 in Pofferd-de Nul in Antwerpen. Vanuit dit blanco appartement is het werk ‘Paranoid City Stream’ ontstaan dat de toon heeft gezet voor een reeks van installaties. Het werk is ontstaan vanuit een energetische interactie tussen het private van het appartement en de van daaruit zichtbare stad. Het licht in de installatie brandde 24 uur per dag, de gespiegelde dia van de omgeving absorbeerde het daglicht. Naarmate de avond vorderde werd het rode licht steeds sterker om bij volledige duisternis uit de installatie te stromen. Energie van de nachtelijke stad. Door het zachte ochtendlicht werd de nachtelijke spanning van de installatie overgenomen en tot rust gebracht.

Ook in deze tweede werkperiode, vijf jaar na de eerste, komen er interessante gegevens en bevindingen vrij. De meeste halen het niet, sommige blijven zich manifesteren en zijn de basis voor nieuwe werken en de installatie. Enkele maken zich los uit deze werkperiode en neem ik mee naar mijn atelier terug om verder te ontwikkelen zoals het tweedimensionale podium.

De ruimtes worden complexer. In het geval van de installatie die nu ontstaat is het een besloten ruimte met tien gelijke zijden waarin zich elliptische openingen bevinden, zonder een echte ingang. Daardoor is betreden niet mogelijk maar is het interne wel zichtbaar. Centraal staat een tienhoekige zuil met een band van gele perspex ovalen waarachter zich een lamp bevind. Langzaam draaiend als een speurder is het licht aanwezig. Gelijk een naar binnen gekeerde vuurtoren, ingetogen en persoonlijk. Door de menselijk maat en het ronddraaiende licht vindt een dialoog plaats met de beschouwer.

De ingang, het kunstlicht, de architectonische ruimte, ellipsen en de dialoog blijven actueel in het werk. Er zijn aanwijzingen dat er iemand is, maar die persoon is nooit zichtbaar bij beschouwing van het werk. De cyclus van daglicht versus duisternis fascineert me vanuit het vraagstuk over het onderbewuste. Dit gegeven ligt ook ten grondslag aan de serie Commitments.

Het is frappant dat Anne Dijkstra, schilder woonachtig te Eindhoven, naar aanleiding van een atelierfoto van het tweedimensionale werk in Heeswijk, in februari 2005 refereerde aan Spilliaert. Twee maanden later koop ik impulsief het boek ‘Sprenkelingen’ van K. Schippers omdat zijn teksten me intrigeren, ik had hem horen spreken in De Krabbedans in Eindhoven. In dit boek kom ik een tekst tegen over Spilliaert én Magritte. Van de laatste had ik in dezelfde koop een publicatie gekocht voor het indringende werk ‘De metgezellen van de angst’, waarin bladeren zich verlengen in gedaanten van uilen.

Om de tekst van K. Schippers na te lezen, heb ik het opgezocht. Ik zal het hier voor jullie citeren:

‘Spilliaert is geen meester van het licht. Hij kan niet op tegen de tintelingen van Claude Monet. Nooit verbuigt hij het het zoals J.J. Schoonhoven dat met vlakjes van papier-maché deed. Hij zou niet weten hoe je het papier door het houtskool moet laten oplichten. Magritte wist dat ook niet. De twee Belgen vermeden hun tekort en zochten het in scènes die het van een tegenstelling of een ongebruikelijk gezichtspunt moeten hebben. Ruim vijftig jaar voor de dagen en nachten van Magritte, in het begin van deze eeuw, schilderde Spilliaert de kades en stranden van Oostende. Bij hem krijgt steeds één ruimte de vrijheid.’

Uit: K. Schippers, Sprenkelingen, hoofdstuk ‘Traplicht’ pagina 43. Gekocht bij de Slegte op 8 april 2005.

Vooral die laatste zin:’Bij hem krijgt steeds één ruimte de vrijheid’, is een fascinerende zin, daar krijg ik de vinger niet opgelegd.

De installatie ‘Kurt’s Zimmer’ ga ik in de komende weken maken en zal het afsluitende werk zijn van deze werkperiode. Het refereert aan een spiegeltent en een stilstaande carrousel en wordt helemaal zwart. Kurt’s Zimmer heeft zich vanuit het atelier verkleind naar een eigen ruimte waarin verschillende gegevens zijn samengekomen. Het verdwijnende kindergeluk dat door het ‘weten’ wordt verdrongen, het theaterspel dat niet kan worden opgevoerd omdat er geen ruimte is voor de dialoog, in het midden staat een zuil waardoor de overzijde niet zichtbaar is. Hier vanuit het gastatelier, op hemelsbreed vijf kilometer afstand van Nationaal Monument Kamp Vught is een relatie naar het verleden te leggen. Fysiek wortelde het Duits Nationalistische gedachtegoed zich daar in 1943-1944, Tucholsky die het als een van de eersten had zien opkomen in Duitsland was het inmiddels fataal geworden. Naast het Nationaal Monument Kamp Vught, gescheiden door slechts een muur, bevindt zich de zwaarst bewaakte gevangenis van Nederland. Twee monsterinstituten aan elkaar geschakeld. Bezoekers voor de gevangenis en voor het monument maken gebruik van dezelfde parkeerplaats. Het is een heftige locatie.

De cirkelvormige grondvorm van ‘Kurt’s Zimmer’ de carrousel, de spiegeltent en de stierenvechtarena uit het Pyreneëenboek zijn allen ruimtes waarin de actie vanuit het centrum komt. In de installatie draait centraal een lamp rond; een zoeker, een kijker, een beschouwer, een speurder. Vriend en vijand ineen.

In een vaste herhaling klinkt een wals en maakt van ‘Kurt’s Zimmer’ gedurende 2,5 minuut een grote speeldoos. Alles blijft zich herhalen, daar is geen verdwijnpunt voor. Wat me ineens doet denken aan de axonometrische weergave in het werk van Lissitzky. De vorm als moment in een oneindige tijdslijn. Nu weer snel aan het werk.

Hartelijke groet uit het atelier,


Brief aan Manon Berendse, Frank Eerhart, Chris Manders, Ulco Mes en Maarten van der Vleuten | Artist in Residence project ‘Kurt’s Zimmer’ | gepubliceerd in Kurt’s Zimmer Publikation, december 2007


Vught, 18. November 2005

Liebe Manon, lieber Frank, Chris, Ulco und Maarten,

noch sieben Wochen im Gastatelier, die Zeit schmilzt in meinen Händen. Mittlerweile ist jeder von euch hier gewesen und wir haben interessante Gespräche geführt. Es ist, glaube ich, eine gute Idee, euch allen ein Exemplar von Tucholskys Pyrenäenbuch zu geben. Seine Beobachtungen sind achtzig Jahre nach ihrer Aufzeichnung immer noch aktuell, engagiert und scharf. Obwohl die Beschreibungen der Verwunderung vom echten Leben handeln, ist der ironische Ballast der hierarchischen Verhältnisse deutlich erkennbar und man kann diese Ironie leicht auf die heutige Situationen übertragen. Es ist natürlich euch überlassen, das Buch zu lesen.

Kurt’s Zimmer ist für mich die zweite Arbeit, die ich außerhalb meines eigenen Ateliers anfertige. Das erste Mal geschah das im Jahr 2000 in Pofferd-de Nul in Antwerpen. In diesem kahlen Apartment ist Paranoid City Stream entstanden, das der Auftakt für eine Reihe weiterer Installationen war. Die Arbeit entstand aus der energiegeladenen Interaktion zwischen der Privatheit des Apartments und der sich vor seinen Fenstern ausbreitenden Stadt. Das Licht in der Installation brannte 24 Stunden am Tag, das gespiegelte Dia der Umgebung absorbierte das Tageslicht. Je später es abends wurde, um so heller leuchtete das rote Licht, um bei völliger Dunkelheit förmlich aus der Installation zu strömen. Die Energie der Nachtstadt. Das sanfte Morgenlicht transformierte die nächtliche Spannung der Installation und brachte Ruhe.

Auch bei meinem zweiten Arbeitsaufenthalt in einem Gastatelier, fünf Jahre später, werden aufschlussreiche Fakten und Befunde freigelegt. Die meisten sind flüchtig, manche manifestieren sich wiederholt und bilden die Grundlage für neue Arbeiten und für die Installation. Einige lösen sich aus dieser Arbeitsphase und ich nehme sie mit in mein eigenes Atelier, damit ich sie weiter entwickeln kann, wie das zweidimensionale Podium.

Die Räume werden komplexer. Die Installation, die jetzt entsteht, ist ein geschlossener Raum mit zehn gleichlangen Seitenwänden, in denen sich ellipsenförmige Öffnungen befinden. Einen Eingang gibt es nicht. Dadurch ist ein Begehen nicht möglich, während das Innere doch einsehbar ist. In der Mitte steht eine zehneckige Säule mit einer Aneinanderreihung gelber Plexiglasovale, hinter denen eine rotierende Lampe installiert ist. Langsam dreht sie sich wie ein Suchscheinwerfer, wie ein nach innen gewandter Leuchtturm, introvertiert, persönlich. Durch das menschliche Maß und das rotierende Licht entsteht ein Dialog mit dem Betrachter.

Der Eingang, das Kunstlicht, der architektonische Raum, die Ellipsen und der Dialog bleiben in der Arbeit aktuell. Es gibt Anzeichen für die Anwesenheit eines Anderen, aber die Person wird beim Betrachten des Objekts nie sichtbar. Das Kontinuum von Tageslicht und Dunkelheit fasziniert mich hinsichtlich der Frage nach dem Unterbewussten. Dieser Themenkomplex bildet auch die Basis für meine Serie Commitments.

Frappierend ist, dass die in Eindhoven lebende Künstlerin Anne Dijkstra anlässlich eines Atelierfotos der zweidimensionalen Arbeit in Heeswijk im Februar 2005 an den belgischen Künstler Spilliaert erinnerte. Zwei Monate später kaufte ich aus einem Impuls heraus ein Buch des niederländischen Dichters und Kunstkritikers K. Schippers, Sprenkelingen, weil mich seine Texte faszinieren. Ich hatte einmal in De Krabbedans in Eindhoven einen Vortrag von ihm besucht. In dem Buch entdeckte ich einen Text über Spilliaert und Magritte. Über Magritte hatte ich gleichzeitig eine Veröffentlichung zu Les compagnons de la peur gekauft, ein Gemälde, in dem Blätter zu Eulengestalten auswachsen.

Damit ihr den Text von K. Schippers auch kennt, zitiere ich ihn hier:

“Spilliaert ist kein Meister des Lichts. Er erreicht das Funkeln und Schimmern von Claude Monet nicht. Niemals lenkt er es ab, so wie J.J. Schoonhoven das mit kleinen Flächen aus Pappmaché machte. Er wusste nicht, wie man das Papier durch Holzkohle aufleuchten lassen kann. Magritte wusste das auch nicht. Die beiden Belgier umgingen diesen Mangel und stellten Szenen dar, die von Gegensätzen oder einem ungewöhnlichen Blickwinkel leben. Gut 50 Jahre vor den Tagen und Nächten Magrittes, zu Anfang dieses Jahrhunderts, malte Spilliaert die Kais und Strände von Ostende. Er gönnt jeweils einem Raum die Freiheit.”

Aus: K. Schippers, Sprenkelingen, Kapitel “Traplicht”, Seite 43. Gekauft bei De Slegte am 8. April 2005.

Vor allem dieser letzte Satz, “Er gönnt jeweils einem Raum die Freiheit”, fasziniert mich, denn er entzieht sich einer eindeutigen Interpretation.

Die Installation Kurt’s Zimmer werde ich in den nächsten Wochen fertig stellen. Es wird der Abschluss meiner Arbeit und meines Arbeitsaufenthalts hier sein. Es erinnert an ein Spiegelzelt, ein still stehendes Karussell und es wird ganz und gar schwarz sein. Kurt’s Zimmer hat sich aus dem Atelier in einen eigenen Raum verkleinert, in dem unterschiedliche Umstände zusammengekommen sind. Das schwindende Kinderglück, das durch das Wissen verdrängt wird, das Theaterstück, das nicht aufgeführt werden kann, weil es keinen Platz für den Dialog gibt, in der Mitte steht eine Säule, durch die die gegenüberliegende Seite verdeckt ist. Hier, aus dem Gastatelier, nur fünf Kilometer Fluglinie vom Nationaldenkmal des ehemaligen KZ Herzogenbusch entfernt, lässt sich leicht eine Beziehung zur Vergangenheit herstellen. Dort manifestierte sich das Gedankengut des Nationalsozialismus in den Jahren 1943-1944. Tucholsky, der den Nationalsozialismus als einer der ersten in Deutschland hat entstehen sehen, war zu dem Zeitpunkt bereits tot. Neben dem Nationaldenkmal, nur durch eine Mauer getrennt, befindet sich das am schwersten bewachte Gefängnis der Niederlande. Zwei Monstereinrichtungen miteinander verknüpft. Gefängnisbesucher und Lagerbesucher nutzen ein und denselben Parkplatz. Ein krasser Ort.

Die kreisrunde Grundform von Kurt’s Zimmer, das Karussell, das Spiegelzelt und die Stierkampfarena aus dem Pyrenäenbuch sind allesamt Räume, in denen sich die Aktion aus dem Zentrum heraus entwickelt. In der Installation dreht sich in der Mitte die Rotationslampe – Sucher, Betrachter, Beobachter, Kundschafter – Freund und Feind in einem.

In regelmäßiger Wiederholung erklingt ein Walzer, der Kurt’s Zimmer zweieinhalb Minuten lang zu einer überdimensionierten Musikdose werden lässt. Alles wiederholt sich und wiederholt sich. Es gibt keinen Fluchtpunkt. Was mir unversehens El Lissitzkys Axonometrie in Erinnerung ruft. Die Form als Moment in einer unendlichen Zeitlinie. So, jetzt wieder schnell an die Arbeit.

Herzlichen Gruß aus dem Atelier


Brief an Manon Berendse, Frank Eerhart, Chris Manders, Ulco Mes und Maarten van der Vleuten | Artist in Residence Projekt ‘Kurt’s Zimmer’ | veröffentlicht in Kurt’s Zimmer Publikation, Dezember 2007 | Übersetzung Kordelia Nitsch